Please download to get full document.

View again

of 15
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi

Category:

Humor

Publish on:

Views: 0 | Pages: 15

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
Cumhuriyet Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Bilimleri Dergisi (CFD), Cilt:36, No: 5 (2015) ISSN: Cumhuriyet University Faculty of Science Science Journal (CSJ), Vol. 36, No: 5 (2015) ISSN:
Transcript
Cumhuriyet Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Bilimleri Dergisi (CFD), Cilt:36, No: 5 (2015) ISSN: Cumhuriyet University Faculty of Science Science Journal (CSJ), Vol. 36, No: 5 (2015) ISSN: Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi Saadet BIÇAK 1 ve Fadime SUATA ALPASLAN 1,* Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sivas Received: ; Accepted: Özet. Zeytinli ada, Balıkesir ili Erdek ilçesi sahiline yaklaşık olarak 250 metre uzaklıkta yer alıp 7900 metrekarelik bir alanı kapsar. Zeytinli ada arkeolojik buluntuları açısından oldukça zengin bir tarihe ve aynı zamanda da Helen RomaBizans ve Osmanlı dönemlerini içeren mozaik bir yapıya sahiptir. Çalışma materyalini, yılları arasında gerçekleştirilen kazılar sonucunda ortaya çıkarılan 18 kadın, 37 erkek, 11 bebek ve çocuk, 60 ı cinsiyeti bilinmeyen olmak üzere toplam 126 bireye ait çene ve dişler oluşturmaktadır. Bireylere ait 467 diş üzerinde çürük, aşınma, apse, ölüm öncesi diş kaybı (antemortem), hypoplasia, alveol kaybı ve diş taşına bakılarak bunların bireylere ve cinsiyetlere göre dağılımları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Anadolu, Zeytinli Ada, Diş ve Çene, Patoloji, Helen, Roma, Bizans, Osmanlı The Analysies of Skeleton Group in Zeytinli Ada Teeth and Jaws of Pathology Abstract. Zeytinli ada, being far away almost 250 meters from the Coast of Erdekli in Balıkesir, takes in the area of 7900 sqm. Zeytinli Ada has a rich history in the view of archeological finds and also has a mosaic structure including the periods of HellenRome Byzantine and Ottoman. The study materials consist of jaws and teeth belonging to total 126 people ; 18 women, 38 men, 11 infants and children, 60 unknown sex having been come into existence in the result of excavations between years. It is studied to determine the distribution according to the gender and individuals by examining decay, abrasion, abscess, the tooth loss before death (antemortem), hypoplasia, alveolar loss, and dental stone on 467 teeth belonging to individuals. Keywords: Anatolia, Zeytinli Ada, Teeth and Jaws, Pathology, Hellen, Rome, Byzantine, Ottoman GİRİŞ Erdek (Balıkesir) ilçesi sınırları içerisinde yer alan Zeytinli ada, ismini üzerinde yer alan iki zeytin ağacından almaktadır (Resim 1). Zeytinli ada 1957 den 2006 yılına kadar, eski adı beden terbiyesi şimdi ise gençlik spor müdürlüğü olarak bilinen kamu kurumu tarafından kamp ve dinlenme tesisi olarak kullanılmıştır. Kamp ve dinlenme tesisleri için sekiz blok inşa edilmiştir. Ancak bu yapıların altında 2300 yıllık bir tarihin varlığı keşfedilince Zeytinli ada sit alanı ve koruma planı çerçevesinde el değiştirmiş, tesisler yıkılmaya başlamış ve 2007 yılında kazılar başlatılmıştır. *Corresponding author Faculty of Science, Cumhuriyet University Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi Resim 1. Zeytinli ada nın genel bir görünümü. Zeytinli ada küçük olmasına rağmen, arkeolojik bakımdan oldukça zengin tarihi eserler sunar. Ada kilisesi, Yeraltı kilisesi, Ayazma, Patrik hamamı, batı kuzey doğu Sarnıcı, Anadolu daki Ortodoks mimarisinin izlerini taşıyan en büyük altıgen yapılı Vaftiz hane, Urne, düz kapaklı mermer sanduka kaplı ve kiremittuğla örgülü mezarlar adanın önemli tarihi eserleri arasında yer alır. İskeletin dış çevre ile doğrudan temasının bir parçası olan dişler, birçok kara memelisi ve insanın da içinde bulunduğu canlı gruplarının çevreye uyumu ve yaşam tarzı hakkında önemli bilgiler sunar. Dişler sert ve dayanıklı yapıları sebebiyle, ölüm sonrasında vücudun diğer kısımlarına oranla daha dirençli ve sağlam bir yapı sergiler. Ağız ve diş sağlığı üzerine yapılan araştırmalar sayesinde eski çağlarda yaşamış insanların beslenme şekilleri, besin hazırlama teknikleri, ağız temizliği, sosyoekonomik düzeyleri incelenebilmekte ve günümüz toplumlarıyla karşılaştırma yapılabilmektedir. Diş ve çene hastalıklarının teşhisi, yorumu ve görülme sıklıklarının belirlenmesi özellikle eski toplumlarda biyokültürel uyum süreçlerinin ortaya konmasında önemli bir rol oynamaktadır (Özbek, 2000). Diş ve çene hastalıkları toplumların beslenme şekillerine, yaşam biçimlerine, sosyoekonomik düzeylerine, bireylerin yaş ve cinsiyetlerine göre değişiklik gösterir. Diş ve çenelerde görülen diş aşınması, diş çürüğü, hypoplasia, diş taşı, periyodontal hastalıklar (alveol kaybı) ve ölüm öncesi diş kaybı patolojik hastalıklar arasında yer alır. Bu lezyonların oluşma sıklığı, toplumların beslenme şekli, besin türleri, besin hazırlama teknikleri, ağız ve diş temizleme alışkanlıkları gibi biyolojik ve kültürel faktörlere, yaşanılan bölgeye ve döneme göre değişmektedir. Dişler şekil ve ölçüleri ile de yaşayan ve ölü toplumların genetik yapısını ortaya koymakta ve topluluklar arası genetik yakınlık derecesinin belirlenmesinde, evrim tarihi ve adaptasyon gibi konularda en yoğun olarak incelenen materyaller arasında yer almaktadırlar. Bu değerlendirmeye göre kullanılan dişlerden yola çıkılarak bireye ve topluluğa ilişkin morfolojik veriler elde edilmekte, topluluklar arası biyolojik ilişkilerin belirlenmesinde anlamlı sonuçlara ulaşılabilmektedir (Hillson, 1990). Çalışmamızın amacı, Helen Roma Bizans ve Osmanlı dönemine ait Zeytinli ada iskeletlerinde, çene ve dişlerde iz bırakan hastalıkların tayinini yaparak, kadın erkek bireyler ve alt üst dişler arasında gözlenen benzerlik ve farklılığın nedenlerini araştırmak ve elde ettiğimiz sonuçları Anadolu da aynı dönemde yaşamış olan diğer toplumlarda gözlenen diş ve çene hastalıkları ile korele ederek bu dönemin daha çok aydınlanmasını sağlamaktır. 33 BIÇAK, SUATA ALPASLAN MATERYAL ve METOT Araştırma materyalini, yılları arasında Doç. Dr. Nurettin Öztürk başkanlığında yapılan, Zeytinli ada kazılarında çıkarılan iskeletler oluşturmaktadır. İskeletler 2011 yılında çalışılmak üzere Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Paleoantropoloji laboratuvarına getirilmiştir. Bu araştırma Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu tarafından (CÜBAP, EDB006, 2011) desteklenmiştir. Zeytinli ada toplumunun 18 i kadın, 37 si erkek, 11 i bebek ve çocuk ve 60 ı cinsiyeti bilinmeyen olmak üzere toplam 126 bireye aittir. Zeytinli ada erişkinlerine ait toplam 408 diş, bebek ve çocuklara ait ise toplam 59 diş incelenmiştir. Bebek ve çocuklarda ergenlik çağına kadar cinsiyetin güvenilir bir şekilde belirlenememesinden dolayı çalışmada sadece erişkin bireyler üzerinde cinsiyet tespiti yapılmıştır. Zeytinli ada bireylerine ait iskeletler üzerinde cinsiyet tayini Workshop of Europen Antropologist (WEA, 1980) in belirlediği kriterler kullanılmıştır. Bebek ve çocuklarda yaşlandırma, dişlerin sürme zamanına göre yapılan dental yaşlandırma metodu temel alınarak yapılmış (Ubelaker, 1978; Brothwell, 1981), erişkin bireylerde ise yaş tespitinde sutural yaşlandırma ( Oliver, 1969; WEA, 1980), dental aşınma (Brothwell, 1981) yöntemleri kullanılmıştır. Zeytinli Ada populasyonuna ait bireylerin yaş aralığı tayininde Buikstra ve Ubelaker den (1994); diş çürüğü, çürüklerin görülme yüzeyleri ve hangi dişte görüldüğü, dişler üzerindeki apse ve apse oluşum yerleri, dişlerde gelişen hypoplasia, çenelerde alveol kaybı, diş taşı oluşumu, diş aşınması yöntemin de Brotwell (1981) den ve tüm dişlerin aşınma derecelerinin gösterilmesinde ise Bouville ve diğ. den (1983) yararlanılmıştır. Zeytinli ada topluluğuna ait iskelet kalıntılarının kafa ve vücut kemiklerinin birbirinden ayrı olması, birey olarak değerlendirilme yapılmasında ve bazı bireylerde vücut iskeletlerinin hiç bulunmaması yaş ve cinsiyetlerinin tespitinde sorun oluşturmuştur. Hatta bazı bireylerde yaş ve cinsiyet tayini yapılamamıştır. BULGULAR 1. Zeytinli Ada Toplumunun Paleodemografik Yapısı 1.1. Cinsiyet Dağılımı Çalışma materyalini oluşturan 126 bireyin paleodemografik dağılımına bakıldığında, bu bireylerden 5 inin bebek (% 3.96), 6 sının çocuk (% 4.74), 18 inin kadın (% 14.28), 37 sinin erkek (% 29.36) ve 60 ının cinsiyeti belirlenemeyen (% 47.61) olduğu tespit edilmiştir (Tablo 1). Tablo 1. Zeytinli ada popülasyonunun cinsiyete göre dağılımı. Kadın Erkek Cinsiyeti Bilinmeyen Toplam Fetus 0 Bebek 5 Çocuk 6 Adölasan 0 Genç erişkin Orta erişkin İleri erişkin Yaşı bilinmeyen Toplam Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi 2. Zeytinli Ada Populasyonunda Çene Ve Dişlerde Gözlenen Patolojiler 2.1. Erişkinlerde Gözlenen Diş Hastalıkları Yapılan paleopatolojik çalışma ile Zeytinli Ada popülasyonunun genel ağız ve diş sağlığı hakkında bilgi sahibi olunacaktır. Bu amaçla, Zeytinli ada topluluğuna ait 126 bireyin 408 diş üzerinde çürük, aşınma, apse, diş taşı, alveol kaybı (periyontal hastalıklar), hypoplasia ve ölüm öncesi diş kaybı hastalıkları belirlenmiştir Çürük Diş çürüklerinin oluşumunda diş tacının morfolojisindeki değişim, minedeki gelişimsel bozukluklar, sistematik ve genetik hastalıklar, dişin boyutu ve biçimi, diş dokularının sertliği ve yoğunluğu, diş minesindeki minerallerin dağılımı, dişin aşınması, periodontal hastalıklar, gelişimsel bozukluklar, hamilelik, bakteri florası, tükürüğün akışkanlığı, ağız temizliği, yenilen besinlerin niteliği, beslenme biçimi, bağışıklık sistemi, dişin sürme yaşı, hipoplazi, yaş ve cinsiyet ve davranışsal faktörler etkilidir. (Hillson, 1990; Erdal, 1996; Featherstone, 2000; Atamtürk ve Uyar, 2008). Diş çürüğü bu etkenlerin birinin veya birkaçının oluşumuyla da oluşabilmektedir. Zeytinli ada toplumuna ait toplam 408 dişten, 20 dişte çürük gözlenmiştir. Kadın bireylere ait 57 dişin 3 de (%5,26), erkek bireylere ait 221 dişin 13 de (%5,88) ve cinsiyeti bilinmeyen bireylere ait 133 dişin 4 ünde (%4,9) diş çürüğü saptanmıştır (Tablo 2). Çürüklerin görülme yüzeyleri açısından değerlendirildiğinde, toplam 4 (% 20) dişte occlusual çürük, 7 (% 35) dişte interproximal çürük ve 9 (% 45) dişte boyun çürüğü gözlenmiştir (Tablo 3; Resim 2 ve 3). Tablo 2. Zeytinli ada toplumuna ait diş patolojilerinin cinsiyete göre dağılımı. Patolojiler Kadın Erkek Bilinmeyen Toplam B G % B G % B G % B G % Çürük , , , ,9 Apse , , , ,61 Diş Taşı , , ,07 Alveol Kaybı , , , ,46 Hypoplasia , , , ,64 Antemortem (Birey Saysına Göre) , , , ,94 Tablo 3. Diş çürüğünün yüzeylere ve cinsiyete göre dağılımı. Çürük yüzeyleri Kadın Erkek Cins. Bilinmeyen Occlusual çürük İnterproximal çürük Boyun çürüğü Toplam Zeytinli ada ile diğer Anadolu toplumları diş çürüğü açısından karşılaştırıldığında; çürük oranının en yüksek olduğu 19. yy dönemine ait Kelenderis (%28,42; Şimşek ve diğ., 2008) ve en düşük olduğu ise Urartu dönemine ait Altıntepe (%2,85; Yiğit ve diğ., 2005) toplumlarıdır (Tablo 4). 35 BIÇAK, SUATA ALPASLAN Resim 2. ZK18 no lu bireye ait alt çenede diş çürüğü. Resim 3. ZK35 no lu bireye ait alt çenede diş çürüğü. Tablo 4. Zeytinli ada toplumunda erişkin bireylerin çene ve diş patolojileri açısından diğer Anadolu toplumlarıyla karşılaştırılması. Topluluk AşıklıHöyük Çayönü Küçükhöyük Hayazhöyük Karataş Resuloğlu AkhanMezarlı ğı Ağızören Panaztepe Hakkari Dönem Neolitik Neolitik Erken Tunç Erken Tunç Erken tunç Erken Tunç Tunç Orta Tunç 2.bin Erken Demir Araştırı cı Özbek (1998) Özbek (1997) Açıkkol (2000) Özbek (1984) Angel (1970) Atamtür k ve Duyar (2010) Günay, (2007) Yılmaz ve diğ., (2003) Güleç ve Duyar (1998) Gözlük ve diğ. (2003) Diş Çürüğ ü (%) Diş Aşınma sı (Aşınma Derecesi ) Aps e (%) Hypoplasi a (%) Diş Taşı (%) Diş Kaybı (Antemorte m) (%) 2,9 26,3 3,7 9,5 7,6 4,3 5 20,2 2, ,8 2, ,79 1,58 3,93 1 ve 2 5,6 0,72 6,0 3,56 3,74 2,34 57,23 79,7 7 3 ve 4 3, ,4 17,7 7,6 3,01 31,51 15,65 5,56 4 3,56 20,15 20,1 5 19,79 Periodont al Hastalıkla r 29,4 36,6 57,9 5,02 97,31 60,98 36 Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi Karagündüz Norşuntepe Altıntepe Dilkaya M.Ö.7 6.yy. M.Ö.6 5.yy. Klaz Yıldıztepe KlazAkpınar Antandros Panaztepe Datça Arslantepe Sardis Kyzikos Adramytteion Smyrna Agorası İznik Eski Cezaevi Tlos Alanya Kalesi Karagündüz Van Kalesi Minnetpınarı Güllüdere Panaztepe Kelenderis Zeytinliada Erken Demir Demir Urartu M.Ö.7 4.yy. M.Ö.7 2.yy. Roma Roma Geç Roma G.Roma ve E.Bizans M.S.2.y Y M.S.5 6yy Bizans Geç Bizans G. Bizans Bizans Bizans Orta Çağ Orta Çağ Orta Çağ Orta Çağ İslam 19.yy Helen Roma Bizans Osmanlı Erkman ve diğ. (2008) Korkmaz (1993) Yiğit ve diğ. (2005) Güleç (1987) Güleç (1986) Güleç ve diğ. (1998) Erdal (2001) Güleç ve Duyar (1998) Sevim (1996) Uzel ve diğ. (1988) Eroğlu (1998) Gözlük ve diğ. (2008) Erdal (2001) Gözlük ve diğ. (2005) Erdal (1996) Erdal (2003) Atamtür k ve diğ. (2011) Üstünda ğ ve Demirel, (2009) Gözlük (2004) Gözlük ve diğ. (2004) Yaşar (2007) Yaşar (2007) Güleç (1989) Şimşek ve diğ. (2008) 2,58 2,8 15,1 8 9,17 11,27 26,6 6 87,5 66,6 13,8 2,85 3,90 9,28 11,2 7, ,2 5,4 9,8 11, , ,76 10,10 4,68 10,88 9,6 8,9 12,6 6,36 11,75 7,6 3,6 7,3 28,42 4,9 3 ve 4 3, ,5 3,4 4 5,4 60,3 17,5 22,73 14,7 6 11,11 21,3 1 ve ,2 7,26 64,54 56,5 2 16, ,73 5,31 3,79 1,36 60,23 29,6 1 1,63 11,7 16,9 6 9,43 7,61 3,93 36,80 59, ,1 75,4 57,2 12 1,1 37,6 21,9 2,3 39,7 4 1,86 24,91 25,9 18,73 4 1,72 30, ,28 4 ve ,6 49,3 4 ve 5 11,9 10,2 50,2 3 5,7 3 2,21 51,01 58, ,61 42,64 71,0 7 34,24 38, ,70 82, ,00 33,33 70,83 33, ,3 40,64 39,74 75, ,42 37 BIÇAK, SUATA ALPASLAN Aşınma Aşınma, besinlerin çiğnenmesi sırasında fiziksel ve fizyolojik etkilerin sert diş minesi üzerinde oluşturduğu yıkımdır (Özbek, 2007). Zeytinli ada bireylerinin dişlerinde gözlenen aşınma yoğun olarak 4 derecesindedir. Zeytinli ada bireyleri cinsiyete göre diş aşınması bakımından değerlendirildiğinde, erkek bireylerde en sık rastlanan aşınma derecesi 4, kadın bireylerde daha ileri seviye olan 4+ derecesindedir. Zeytinli ada toplumunda erkek bireylerde aşınma oranı % 54,16 ve kadın bireylerde ise %13,97 dir. Cinsiyeti bilinmeyen bireylerde ise bu oran % 31,86 dır (Tablo 5; Resim 4). Tablo 5. Zeytinli ada toplumunda sürekli dişlerin aşınma durumları. Derece Diş Sayısı % Toplam Resim 4. ZK7 no lu bireye ait alt çenede diş aşınması. Zeytinli ada ile çağdaşı olan diğer Anadolu toplumları diş aşınma dereceleri açısından korele edildiğinde büyük bir benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir (Tablo 4) Apse Apse, ileri derecedeki çürük ve aşınmalar, diş özü odacığının dışa açılması, periyodontal hastalıklar ve travmatik faktörler sonucunda oluşan bir lezyon olarak tanımlanabilir. Zeytinli ada erişkinlerine ait 408 dişin 27 sinde (% 6,61), bunlardan üst çeneye ait 218 dişin 23 ünde (% 10,55) ve alt çeneye ait 190 dişin 4 ünde (% 2,10) apse gözlenmiştir (Tablo 2; Resim 5). Apse eski Anadolu toplumlarını farklı oranlarda etkilemiştir. Apse oranı en fazla Demir dönemi Norşuntepe (% 26,66; Korkmaz, 1993) ve en az M.S. 2.yy dönemine ait Kyzikos (% 0; 38 Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi Gözlük ve diğ., 2008) toplumlarında görülmektedir. Zeytinli ada (% 6,61) apse bakımından çağdaşı olan diğer eski Anadolu toplumları ile büyük bir benzerlik sergilemektedir (Tablo 4). Resim 5. ZK20 no lu bireye ait alt çenede apse Diş Taşı Diş taşı, dişlerin mine yüzeylerinde özellikle diş eti sınırında biriken plağın mineralleşmesi sonucunda ortaya çıkan inorganik bir yapıdır (Ortner ve Putschar,1985). Zeytinli ada popülasyonuna ait 408 dişten 290 ında (% 71,07) diş taşına rastlanılmıştır (Tablo 2). Zeytinli ada kadın bireylerine ait 57 dişin 42 sinde (% 73,68) yani üst çenede 18 dişin 11 inde (% 61,11) ve alt çenede 39 dişin 31 inde (% 76,68) diş taşı oluşumu tespit edilmiştir (Resim, 6). Kadın bireylerde üst çenede diş taşı C, P 1 ve P 2, alt çenede M 1 dişlerde daha fazla görülmektedir. Zeytinli ada toplumunda erkek bireylere ait 221 dişin 144 ünde (% 65,15) yani üst çenede 104 dişin 83 ünde (% 79,8) ve alt çenede 117 dişin 61 inde (% 52,13) diş taşı oluşumuna rastlanılmaktadır. Bu bireylerde üst çenede diş taşının en yoğun olduğu diş M 1, alt çenede P 1 ve M 1 dir. Eski Anadolu toplumları arasında, diş taşı oranı Geç Roma dönemi Arslantepe (% 80; Uzel ve diğ., 1988) toplumunda en yüksek, Erken Tunç dönemi Küçükhöyük (% 1,58; Açıkkol 2000) toplumunda ise en düşüktür. Zeytinli ada toplumunda diş taşı görülme oranı (% 71,07) Resuloğlu (% 79,77; Atamtürk ve Duyar 2010) ve Arslantepe (% 80; Uzel ve diğ., 1988) toplumları hariç, diğerlerine göre oldukça yüksektir (Tablo 4). Resim 6. ZK31 no lu bireye ait alt ve üst çenede diş taşı. 39 BIÇAK, SUATA ALPASLAN Alveol Kaybı (Periyodontal hastalıklar) Periyontal rahatsızlık temiz tutulmayan ağız, aşınma, diş taşı, çürük, apse gibi lezyonlar sonucunda mikroorganizmaların etkisiyle dişi çevreleyen diş eti dokusunun iltihaplanması nedeniyle diş eti ve alveol kemik dokularının çekilmesi/kaybı olarak tanımlanmaktadır (Erdal, 1996). Zeytinli ada bireylerine ait 408 dişin 365 inde (% 89,46) alveol kaybına rastlanmıştır. Kadın bireylerde üst çenede 15 (% 83,3) ve alt çenede 28 dişte(% 75,43), erkek bireylerde ise üst çenede 98 (% 94,2) ve alt çenede 111 dişte (% 94,57) alveol kaybı tespit edilmiştir (Tablo 2; Resim 7). Zeytinli ada ile Eski Anadolu toplumları alveol kaybı açısından karşılaştırıldığında, alveol kaybının en düşük gözlendiği toplum Karataş (% 5,02; Angel, 1970), en yüksek ise Kelenderis (%100; Şimşek ve diğ 2008) ve Kyzikos (%100; Gözlük ve diğ., 2008) olarak göze çarpmaktadır. Zeytinli ada toplumunda bu oran %58,42 olarak hesaplanmıştır (Tablo 4). Resim 7. ZK31 no lu bireyde alveol kaybı Hypoplasia Diş minesinin oluşum sürecinde (amelogenesis) fizyolojik streslere bağlı olarak ameloblastların aktivitesinde meydana gelen aksama nedeniyle, mine kalınlığında ortaya çıkan eksiklik olarak tanımlanmaktadır. Mine defektlerine neden olabilecek birçok etmen bulunmaktadır. Beslenme yetersizliği, anne sütünü emme süresi, prematüre doğum, nörolojik rahatsızlıklar, acidosis, kalsiyum fosfat dağılımı, florisis sendromu gibi genetik rahatsızlıklar, bakteriyel enfeksiyonlar, kızıl, kızamık, grip ve suçiçeği gibi viral enfeksiyonlar bu etmenler arasında sayılabilir (Erdal, 1996). Zeytinli ada topluluğuna ait 408 dişten 174 ünde (% 42,64) hypoplasia, az / hafif (% 71,26), orta (% 28,16) ve ileri (% 2,87) derecede görülmüştür (Tablo 2). Zeytinli ada populasyonunda kadın bireylerde 57 dişin 24 ünde (% 42,1) üst çenede % 38,88, alt çenede % 43,58 ve erkek bireylerde 221 dişin 103 ünde (%46,6), üst çenede % 40,38 ve alt çenede ise % 52,13 oranında hypoplasia ya rastlanmıştır (Resim, 8). Zeytinli ada topluluğunda hypoplasia sıklığı % 42,64 olarak tespit edilmiştir. Zeytinli ada ile Eski Anadolu toplumları hypoplasia açısından karşılaştırıldığında, hypoplasianın en düşük gözlendiği toplum Çayönü (% 2,8; Özbek, 1997) ve Karagündüz (% 2,8; Erkman ve diğ., 2008), en yüksek ise Norşuntepe (%87,5; Korkmaz,1993) dir (Tablo 4). 40 Zeytinli Ada İskelet Topluluğunun Diş ve Çene Patolojisi Açısından İncelenmesi Resim 8. ZK2 no lu bireye ait alt çenede hypoplasia Ölüm Öncesi (Antemortem )Diş Kaybı Ölüm öncesi diş kaybı ilerlemiş çürük, periyodontal hastalıklar, diş taşı birikimi ve belirgin aşınmalar sonucunda ortaya çıkmaktadır. Aşınmanın fazla olması pulpa boşluğunun ortaya çıkmasına neden olur ve bu durum diş kaybına neden olur. Diş taşının birikmesi sonucunda alveolar kemiğin çekilmesi sonucu dişler kaybedilir. Zeytinli ada toplumunda ölüm öncesi diş kaybı en fazla M1 (% 21,15) dişinde en az ise I2 (% 5,49) de görülmektedir (Tablo 6; Resim 9 ve 10). Tablo 6. Zeytinli ada toplumunda dişlere göre ölüm öncesi diş kaybı dağılımı. DİŞLER ÖLÜM ÖNCESİ DİŞ KAYBI % M ,50 M ,25 M ,56 P ,9 P ,15 C 17 6,66 I2 14 5,49 I1 17 6,66 Toplam Birey sayısına göre, 21 kadın bireyin 16 (76,19) sında, 41 erkek bireyin 18 (43,90) inde, 27 cinsiyeti bilinmeyen bireyin 6 (22,22) sında ölüm öncesi diş kaybı görülmektedir. Toplum geneline bakıldığında 89 bireyin 40 (44,94) ında bu lezyona rastlanılmaktadır (Tablo 7). Tablo 7. Zeytinli ada toplumunda birey sayısına göre ölüm öncesi diş kaybı sıklığı. KADIN ERKEK C.BİLİNMEYEN GENEL ÜST B G % B G % B G % B G % ÇENE , , , ,59 ALT B G % B G % B G % B G % ÇENE , ,57 TOPLAM , , , ,94 41 BIÇAK, SUATA ALPASLAN E
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks