Please download to get full document.

View again

of 18
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

, , PROBLEMY KRAJU I NIEPOKOJE POLAKÓW - POSTRZEGANE ZAGROŻENIA WARSZAWA, MARZEC 96

Category:

Documents

Publish on:

Views: 65 | Pages: 18

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ , , UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT W A R S Z A W A TELEFAX INTERNET:
Transcript
CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ , , UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT W A R S Z A W A TELEFAX INTERNET: BS/36/36/96 PROBLEMY KRAJU I NIEPOKOJE POLAKÓW - POSTRZEGANE ZAGROŻENIA KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 96 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH EMPIRYCZNYCH JEST DOZWOLONE WYŁĄCZNIE Z PODANIEM ŹRÓDŁA Według danych GUS, w 1995 r. odnotowano największe tempo obserwowanego od czterech lat wzrostu gospodarczego. Wpłynął on na poprawę sytuacji na rynku pracy oraz na wzrost realnych dochodów ludności, kondycji finansowej przedsiębiorstw, a pośrednio - również dochodów budżetu państwa 1. Pozytywne makrotendencje ekonomiczne znalazły odzwierciedlenie w świadomości społecznej - po raz pierwszy od dłuższego czasu zaobserwowano w tym roku poprawę społecznego samopoczucia związanego bezpośrednio z sytuacją materialną gospodarstw domowych 2. Jednocześnie jednak wystąpiły wyraźne makrotendencje negatywne - utrzymała się bardzo wysoka, 30% stopa bezrobocia wśród młodzieży (dwukrotnie wyższa niż dla ogółu bezrobotnych), nastąpił dalszy spadek efektów budownictwa mieszkaniowego, wzrost opłat za najem mieszkania, niższe były efekty inwestycyjne w ochronie zdrowia i oświacie, wzrosły koszty leczenia i wypoczynku, a także kształcenia dzieci, obciążając w coraz większym stopniu budżet gospodarstw domowych. Nasiliła się także przestępczość - policja odnotowała o 7,6% przestępstw więcej niż rok wcześniej 3. Miniony rok przyniósł też poważne wydarzenia w polityce - wybór nowego prezydenta i związane z tym zmiany w układzie władzy, która w całości znalazła się w rękach koalicji SLD-PSL, a także kryzys zaufania do premiera i wynikającą z niego zmianę rządu. Generalnie rzecz biorąc makrotendencje pozytywne zdają się wpływać na sferę świadomości i zachowań politycznych społeczeństwa wolniej i słabiej niż makrotendencje negatywne 4. 1 Informacja o sytuacji społeczno-gospodarczej kraju, rok 1995 , GUS. 2 Materialny poziom życia gospodarstw domowych , komunikat CBOS, styczeń Informacja szefa policji Jerzego Stańczyka - Gazeta Wyborcza, nr z 11 stycznia Edmund Wnuk-Lipiński Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany społecznej , PWN 1996. - 2 - Nasuwa się więc pytanie, które z odnotowanych w 1995 roku tendencji - pozytywne czy negatywne silniej zdeterminowały postrzeganie przez Polaków zagrożeń, przed którymi stoi kraj i każdy z nas? W lutowym sondażu CBOS 5 próbowano rozpoznać problemy, które Polacy uważają obecnie za najważniejsze, stwarzające największe zagrożenie dla kraju, oraz te, które stanowią źródło ich osobistych lęków, obaw i niepokojów. Szukano również odpowiedzi na pytanie, czy wydarzenia ubiegłego roku spowodowały zmiany w postrzeganiu przez społeczeństwo zagrożeń, jakie niesie ze sobą ustrojowa transformacja oraz w jakich dziedzinach i w jakim kierunku były to zmiany. NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY KRAJU Po rocznej przerwie już po raz szósty przedstawiono badanym listę problemów społecznych, przed którymi stoi nasz kraj, z prośbą, by wskazali trzy - ich zdaniem - najważniejsze. Tabela 1 Które z poniższych problemów, Wskazania respondentów według terminów badań przed którymi stoi nasz kraj, uważa VII 92 I 93 III 93 I 94 I 95 II 96 Pan(i) za najważniejsze? % r % r % r % r % r % r Bezrobocie Zbyt niskie płace, zbyt wysokie ceny Przestępczość, działalność mafii Rządy ludzi niekompetentnych, nieodpowiedzialnych Zatrucie środowiska naturalnego Alkoholizm, narkomania Upadek obyczajów, demoralizacja społeczeństwa Możliwość rozruchów, niepokojów społecznych Złe skutki prywatyzacji Niedostatek żywności, głód Awarie elektrowni atomowych Możliwość konfliktu z sąsiednimi państwami r - ranga Badanie Aktualne problemy i wydarzenia (69), 2-6 lutego 96, reprezentatywna próba losowa dorosłych mieszkańców Polski (N=1205). - 3 - Okazuje się, że w porównaniu z poprzednimi latami 6 w opinii społecznej nastąpiła zmiana hierarchii postrzeganych zagrożeń. Wprawdzie nadal najwięcej obaw budzą zjawiska wynikające ze stanu gospodarki, bezpośrednio dotyczące warunków życia badanych, a więc bezrobocie, wskazywane przez prawie dwie trzecie badanych oraz zbyt niskie zarobki w stosunku do cen, na które skarży się ponad połowa społeczeństwa. Na kolejnym miejscu w hierarchii zagrożeń pojawiła się jednak przestępczość, działalność rozmaitych mafii. W opinii społecznej stanowi ona większy problem dla kraju aniżeli rządy ludzi niekompetentnych i nieodpowiedzialnych, które w okresie ostatnich czterech lat niezmiennie były trzecim co do wagi źródłem niepokoju Polaków. Obecnie zaś, mimo poważnych zastrzeżeń wysuwanych pod adresem czołowych polityków, osoby zaniepokojone tą sferą życia społecznego stanowią jedną trzecią badanych (o 8 punktów procentowych mniej niż rok temu). Systematycznie rośnie natomiast poczucie zagrożenia przestępczością; w lutym sygnalizowało je 44% badanych, znacznie więcej niż w poprzednich latach i aż dwukrotnie więcej niż przed czterema laty. Nie zmieniła się natomiast ranga zagrożenia wynikającego ze złego stanu środowiska naturalnego, mimo że w niewielkim stopniu (o 4 p.p.) zmniejszył się odsetek badanych, którzy mają świadomość wagi tego problemu. Obecnie niepokój o stan środowiska naturalnego w Polsce nurtuje jedną czwartą społeczeństwa. Jako nieco mniejsze zagrożenie postrzegane są takie zjawiska patologiczne, jak alkoholizm i narkomania, które wymienia co piąty ankietowany, a także upadek obyczajów i demoralizacja społeczna, stanowiące przedmiot obaw co siódmego respondenta. Zbliżone rangą w opinii badanych są dwa kolejne problemy - możliwość rozruchów, niepokojów społecznych oraz negatywne skutki prywatyzacji. W porównaniu z sytuacją sprzed roku, kiedy poziom obaw przed konsekwencjami prywatyzacji był wyjątkowo niski, obecnie daje się zauważyć niewielki jego wzrost (o 4 p.p.). Mimo że ostatni rok przyniósł w świadomości społecznej spadek zagrożenia 6 Problemy ważne dla nas i dla kraju , komunikat CBOS, luty 94, Problemy kraju i niepokoje Polaków , komunikat CBOS, luty 95. - 4 - niedostatkiem żywności i głodem (o 6 p.p.), ciągle jednak jedna dziesiąta społeczeństwa zalicza ten problem do najważniejszych, przed którymi stoi kraj. Natomiast zupełnie marginalne znaczenie badani przypisują zagrożeniom zewnętrznym, to znaczy możliwości konfliktu z sąsiednimi państwami czy niebezpieczeństwu awarii elektrowni atomowych. * * * Podobnie jak w poprzednich latach, dostrzeganie wagi poszczególnych problemów społecznych, zwłaszcza natury ekonomicznej, zależy przede wszystkim od sytuacji życiowej respondentów. Takie zagrożenia, jak bezrobocie, zbyt niskie zarobki w stosunku do cen czy niedostatek żywności są postrzegane jako najważniejsze tym częściej, im niższe jest wykształcenie badanych, ich kwalifikacje zawodowe oraz poziom dochodów. Problem bezrobocia najczęściej podkreślają sami bezrobotni, a także robotnicy niewykwalifikowani, którym bezrobocie najbardziej zagraża, oraz gospodynie domowe, które często nie mogąc znaleźć odpowiedniej pracy, poświęcają się wyłącznie obowiązkom rodzinnym. Podobne obawy przed bezrobociem mają też robotnicy wykwalifikowani oraz renciści. Natomiast najrzadziej sygnalizują je osoby o najwyższych kwalifikacjach zawodowych - kadra kierownicza i inteligencja. Zagrożenie bezrobociem zależy również od miejsca zamieszkania respondentów. Rzadziej obawiają się go mieszkańcy wielkich miast, ponieważ problemy ze znalezieniem pracy w wielkomiejskim środowisku nie są tak dramatyczne jak w małych miejscowościach, w których upadek jednego zakładu może oznaczać bezrobocie prawie całej społeczności lokalnej. Sytuacja ta wyraźnie znajduje odzwierciedlenie w świadomości mieszkańców wsi i małych miast, którzy najczęściej wskazują na zagrożenie bezrobociem. Z cytowanych już danych GUS wynika, że w ciągu ostatniego roku pogłębiło się bezrobocie na wiejskim rynku pracy, zmniejszyło natomiast na miejskim. - 5 - Analiza badań CBOS pozwala stwierdzić, że w porównaniu z ubiegłym rokiem nastąpił wyraźny spadek zagrożenia bezrobociem, największy u kadry kierowniczej i inteligencji (o 18 p.p.), młodzieży (o 16 p.p.), u osób posiadających wyższe wykształcenie (o 15 p.p.) oraz u mieszkańców miast średniej wielkości (o 14 p.p.). Odwrotne tendencje zaobserwowano głównie wśród gospodyń domowych (o 10 p.p.), z których większość stanowią mieszkanki wsi. Problem zbyt niskich zarobków w stosunku do cen najczęściej sygnalizują mieszkańcy małych miast oraz robotnicy niewykwalifikowani. Właśnie u mieszkańców najmniejszych miast odnotowano w ciągu ostatniego roku wysoki (o 20 p.p.) wzrost przekonania, że najważniejszym problemem kraju są zbyt niskie dochody realne. W podobnym stopniu zaobserwowano go również u uczniów i studentów (o 19 p.p.), których rodziny, a często i oni sami, dźwigają coraz większy ciężar kosztów edukacji. Problem ten najrzadziej natomiast jest sygnalizowany przez osoby o najwyższej pozycji społeczno-zawodowej i ekonomicznej, których dotyczy w dużo mniejszym stopniu niż pozostałych, oraz przez mieszkańców wielkich miast. U tych ostatnich oraz u kadry kierowniczej i inteligencji miniony rok przyniósł wyraźny spadek (po 10 p.p.) znaczenia jakie nadają omawianemu zjawisku. Niedostatek żywności, głód - to problem, którego znaczenie jest dostrzegane tym wyraźniej, im niższe wykształcenie mają badani, im gorsze są ich warunki materialne, im są starsi i bardziej schorowani (renciści). Można więc powiedzieć, że jego wagę podkreślają głównie osoby, które najbardziej są narażone na niedostatek żywności. W porównaniu z ubiegłym rokiem w świadomości społecznej wyraźnie zmniejszyło się poczucie zagrożenia głodem, szczególnie wśród rolników (o 20 p.p.) - co prawdopodobnie wiąże się z odnotowanym przez GUS w 1995 r. wzrostem produkcji rolniczej (o ok.13%), a także wśród osób najbardziej zaangażowanych w życie religijne Kościoła (o 14 p.p.) oraz mających wykształcenie podstawowe (o 11 p.p.). Podobnie jak w poprzednich latach, wysoka pozycja społeczno-zawodowa i ekonomiczna badanych sprzyja dostrzeganiu wagi problemów związanych ze sferą polityki i patologii społecznej. - 6 - Przestępczość, działalność rozmaitych mafii są postrzegane jako poważny problem kraju najczęściej przez osoby z wyższym wykształceniem. Świadomość zagrożenia, jakie niesie przemoc, rośnie wraz ze stopniem zamożności badanych. Jest ona silniejsza u respondentów deklarujących poglądy lewicowe i w ogóle nie uczestniczących w praktykach religijnych. W porównaniu z zeszłym rokiem zagrożenie przestępczością najbardziej wzrosło w świadomości uczniów i studentów (o 22 p.p.), osób o lewicowej orientacji politycznej (o 21 p.p.), a także legitymujących się wyższym wykształceniem (o 19 p.p.). Wiąże się to niewątpliwie z odnotowanym w zeszłym roku przez policję znacznym wzrostem liczby popełnianych przestępstw (o 7,6%). Wysoką świadomość upadku obyczajów, demoralizacji społeczeństwa ma przede wszystkim inteligencja i kadra kierownicza. Świadomość ta rośnie wraz z wykształceniem, sprzyja jej również wysoka pozycja ekonomiczna oraz specyfika życia w środowisku wielkomiejskim - bardziej niż inne zagrożonym rozluźnieniem norm moralnych i obyczajowych. Starszy wiek oraz silne zaangażowanie w praktyki religijne także bardziej uwrażliwiają badanych na zjawisko demoralizacji. W ciągu ostatniego roku odsetek wskazań na to zagrożenie zwiększył się głównie wśród osób z wyższym wykształceniem (o 13 p.p.), kadry kierowniczej i inteligencji (o 9 p.p.), a zmniejszył - wśród najbardziej zaangażowanych w życie religijne Kościoła (o 9 p.p.) oraz wśród rencistów i emerytów (o 6 p.p.). Zjawiskiem alkoholizmu i narkomanii bardziej są zaniepokojeni ludzie starsi - renciści i emeryci oraz osoby zaangażowane w życie religijne, aniżeli młodzi i religijnie obojętni; bardziej gospodynie domowe i pracownicy fizyczno-umysłowi niż ludzie o najwyższych kwalifikacjach zawodowych. W porównaniu z ubiegłym rokiem nasiliły się obawy przed zagrożeniem alkoholizmem i narkomanią wśród pracowników fizyczno-umysłowych i prywatnych przedsiębiorców (po 12 p.p.), zmniejszyły się natomiast wśród młodzieży (o 8 p.p.). Najbardziej rozwiniętą świadomość zagrożeń, jakie niesie zatrucie środowiska naturalnego w Polsce, ma inteligencja i kadra kierownicza. Również u pracowników umysłowych i fizyczno-umysłowych, u młodzieży oraz u mieszkańców większych miast daje się zauważyć, silniejsze niż u innych, nastawienie proekologiczne. Najmniej wrażliwi na problem zatrucia środowiska naturalnego są bezrobotni, najstarsi i najbiedniejsi. W ostatnim - 7 - roku właśnie u bezrobotnych odnotowano największy spadek wrażliwości ekologicznej (o 21 p.p.), dotknął on również, choć w mniejszym stopniu, uczniów i studentów (o 14 p.p.) oraz osoby z wyższym wykształceniem (o 13 p.p.). Jedynie u rolników wyraźnie wzrosła świadomość ekologiczna (o 11 p.p.), co być może wiąże się z odnotowanym przez GUS zagrożeniem, jakie dla połowy mieszkańców wsi stanowi niezdrowa woda. Wysoka pozycja społeczno-zawodowa i ekonomiczna badanych sprzyja dostrzeganiu przez nich zagrożenia, jakie dla kraju stanowią rządy niekompetentnych i nieodpowiedzialnych polityków. Wprawdzie problem ten najczęściej wskazują przedstawiciele kadry kierowniczej i inteligencji, ale również studenci i uczniowie nadają mu wysoką rangę. Świadomość wagi tego zagrożenia jest tym większa, im wyższe wykształcenie mają badani, im są młodsi oraz im większą miejscowość zamieszkują. Również prawicowe poglądy badanych wyraźnie sprzyjają dostrzeganiu jego wagi. Natomiast obaw przed rządami ludzi niekompetentnych i nieodpowiedzialnych nie podzielają osoby najstarsze, renciści, osoby o najniższym wykształceniu oraz o lewicowej orientacji politycznej. Ostatni rok przyniósł wzrost świadomości znaczenia tego problemu w jednej tylko grupie społecznej - wśród bezrobotnych (o 13 p.p.), którzy widocznie winą za swe trudne położenie życiowe obciążają głównie niekompetentnych i nieodpowiedzialnych polityków. Natomiast największy spadek wagi tego problemu nastąpił w przekonaniach pracowników umysłowych niższego szczebla (o 22 p.p.) oraz osób o lewicowych poglądach politycznych (o 20 p.p.). Zagrożenie rozruchami, niepokojami społecznymi postrzegają głównie prywatni przedsiębiorcy, osoby o najwyższych dochodach i wyższym lub średnim wykształceniu. Do najważniejszych problemów kraju zaliczają je, częściej niż inni, zarówno badani deklarujący poglądy lewicowe, jak i osoby najbardziej zaangażowane w życie religijne, u których nastąpił w ostatnim roku wyraźny wzrost przekonania o możliwości wystąpienia niepokojów społecznych (o 16 p.p.). Natomiast złe skutki prywatyzacji - to zagrożenie sygnalizowane najczęściej przez bezrobotnych. Swą sytuację życiową postrzegają zapewne jako egzemplifikację tego problemu. W ciągu ostatniego roku nastąpił u nich wzrost świadomości wagi tego zagrożenia (o 10 p.p.). - 8 - Podobny wzrost przekonania, że złe skutki prywatyzacji należą do najważniejszych problemów kraju, odnotowano wśród pracowników fizyczno-umysłowych (o 13 p.p.), mieszkańców największych miast (o 11 p.p.), osób najmłodszych (o 11 p.p.) oraz najbardziej zaangażowanych w życie Kościoła (o 10 p.p.). Jedynie w grupie prywatnych przedsiębiorców, którzy należą do beneficjentów prywatyzacji, zmniejszył się odsetek osób obawiających się jej negatywnych skutków (o 10 p.p.). Na zakończenie warto zwrócić uwagę na pewną odmienność w postrzeganiu zagrożeń przez kobiety i mężczyzn. Przy takiej samej hierarchii najważniejszych problemów kraju, mężczyźni znacznie częściej niż kobiety wskazują na zagrożenia płynące z niekompetencji i nieodpowiedzialności polityków, przestępczości oraz złych skutków prywatyzacji. Kobiety natomiast częściej niepokoi zły stan środowiska naturalnego oraz alkoholizm i narkomania. ŹRÓDŁA OSOBISTYCH LĘKÓW I NIEPOKOJÓW POLAKÓW Po rocznej przerwie po raz trzeci przedstawiono badanym listę spraw, które mogą być źródłem osobistego niepokoju, z prośbą, by wskazali trzy z nich, które budzą największe obawy, lęk. Tabela 2 Które z wymienionych poniżej spraw są dla Wskazania respondentów według terminów badań Pana(i) przede wszystkim źródłem niepokoju, lęku? I 94 I 95 II 96 Proszę wybrać nie więcej niż trzy sprawy. % ranga % ranga % ranga Napady, chuligani, złodzieje Bieda, brak pieniędzy na życie Pogorszenie stanu zdrowia Brak pieniędzy na leczenie Utrata pracy Brak perspektyw dla dzieci Obniżenie obecnego poziomu życia Nasilająca się nietolerancja Utrata szacunku, poniżenie Upadek firmy (gospodarstwa) Konflikty w rodzinie - 9 - Głównym źródłem niepokoju Polaków na początku 1996 roku jest brak bezpieczeństwa osobistego - zagrożenie przemocą, napadami, kradzieżami. Dwa lata temu zjawisko to zajmowało szóste miejsce w hierarchii spraw budzących niepokój, rok temu było już na trzecim, obecnie uzyskało pierwszą lokatę i jest najczęściej wymienianą przyczyną lęków Polaków. Wskazuje je prawie połowa społeczeństwa. Z policyjnych statystyk wynika, że w ubiegłym roku popełniono o 7,6% więcej przestępstw niż rok wcześniej. Najbardziej wzrosła liczba kradzieży mienia prywatnego (o 17%), rozbojów (o 14%), przestępstw gospodarczych (o 12%) oraz gwałtów (o 11%) 7. Zagrożenia pod względem częstości wyborów usytuowane na drugim miejscu to: bieda, brak środków do życia, przed którymi odczuwa lęk dwie piąte badanych, oraz równie często wymieniane jako źródło niepokoju - pogorszenie stanu zdrowia własnego lub bliskich. W porównaniu z rokiem ubiegłym obawy związane z tymi zjawiskami wyraźnie się zmniejszyły. W przypadku lęku przed brakiem środków do życia spadek wynosi 11 punktów procentowych. Jest on niewątpliwie związany z odnotowanym w 1995 roku wzrostem gospodarczym i wynikającym z niego wzrostem realnych dochodów (o 5,3%) oraz spożycia indywidualnego (o 4,9%), a także spadkiem stopy bezrobocia (o 1,1 pkt.) 8. Widać więc, że obecnie, odmiennie niż rok temu, pozytywne makrotendencje znalazły odzwierciedlenie w świadomości społecznej. Odsetek osób obawiających się pogorszenia stanu zdrowia zmalał tylko o 6 punktów procentowych. Spadkowi temu towarzyszy wzrost obaw przed brakiem pieniędzy na leczenie (o 6 p.p.). Obecnie takie obawy wyrażaj prawie dwie piąte badanych. Tendencja wzrostowa wynika z faktu, że pacjenci w coraz większym stopniu muszą sami ponosić koszty leczenia, które przy wadliwej organizacji służby zdrowia oraz wzroście cen lekarstw są coraz wyższe. W grupie spraw, które wzbudzały największe obawy badanych, znalazła się także utrata pracy przez siebie lub kogoś z rodziny. W porównaniu z ubiegłym rokiem nieznacznie zmniejszył się odsetek osób obawiających się utraty pracy (o 4 p.p.), co wynika zapewne z poprawy sytuacji na rynku pracy, z odnotowanego stopniowego wzrostu popytu na nią, 7 Informacja szefa policji Jerzego Stańczyka - Gazeta Wyborcza, nr z 11 stycznia Informacja o sytuacji społeczno-politycznej kraju, rok 1995 , GUS. szczególnie w sektorze prywatnym. Nadal jednak lęk przed jej utratą deklaruje prawie dwie piąte społeczeństwa. Tylko nieco mniej powszechny jest niepokój o brak perspektyw dla dzieci - wyraża go jedna trzecia badanych. Utrzymuje się on na takim samym poziomie jak przed rokiem. Podobną tendencję wykazuje lęk przed obniżeniem dotychczasowego poziomu życia, który również jest sygnalizowany przez prawie jedną trzecią społeczeństwa. Znacznie mniejszy zasięg ma niepokój związany z nasilającą się nietolerancją, dotyczy bowiem tylko co ósmego badanego. Pozostałe sprawy nie wywołują lęku w skali społecznej, niemniej jednak co dwudziesty badany wiąże z nimi swoje osobiste niepokoje, gdyż wiadomo, że bywają źródłem wielkich tragedii. * * * Podobnie jak w poprzednich latach, postrzeganie źródeł osobistych lęków i zagrożeń zależy przede wszystkim od sytuacji życiowej badanych. Lęk przed przemocą, kradzieżami najczęściej sygnalizują osoby najlepiej sytuowane - zajmuje on pierwsze miejsce w ich hierarchii osobistych zagrożeń. Poziom tego lęku zmniejsza się wraz ze spadkiem dochodów badanych, tak że osoby najbiedniejsze okazują się nań najbar
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks