Please download to get full document.

View again

of 14
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

HEKİMHAN-KARAKUZ DEMİR CEVHERİNDEN KONSANTRE ÜRETİMİ

Category:

Sheet Music

Publish on:

Views: 0 | Pages: 14

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
HEKİMHAN-KARAKUZ DEMİR CEVHERİNDEN KONSANTRE ÜRETİMİ CONCENTRATION OF HEKİMHAN-KARAKUZ IRON ORE Hayrünnisa DİNÇERC) Gündüz ATEŞOK(**) Güven ÖNAL(***) Nejet ACARKAN( **) ÖZET Çalışmada öncelikle, T.D.Ç.l.Hekimhan
Transcript
HEKİMHAN-KARAKUZ DEMİR CEVHERİNDEN KONSANTRE ÜRETİMİ CONCENTRATION OF HEKİMHAN-KARAKUZ IRON ORE Hayrünnisa DİNÇERC) Gündüz ATEŞOK(**) Güven ÖNAL(***) Nejet ACARKAN( **) ÖZET Çalışmada öncelikle, T.D.Ç.l.Hekimhan Madenleri Müessesesi Müdürlüğünden temin edilen cevherin fiziksel, kimyasal ve mineralojik özellikleri saptanmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında, çeşitli boyut gruplarına indirilen cevher üzerinde manyetik ve gravite ayırma deneyleri yapılmıştır. Çalışmanın son aşamasında ise, ön deneylerin verdiği sonuçların ışığında en uygun proses akım şemasının tesbiti için, doğrudan sinterlik konsantre veya daha iri boyutlardan başlayarak kademeli konsantre üreten proseslere ait çalışmalar, numunenin tümü üzerinden ve çeşitli boyutlarda yürütülmüştür. ABSTRACT In this study, first, minera logical, chemical and physical properties of Hekimhan-Karakuz Iron Ore sample were determined, obtained from Hekimhan Mines of Turkish Iron and Steel Corporation (TDÇİ). In the second stage, gravity and magnetic separation tests were carried out on the various size fractions suitable for sintering. In the final stage, it was attempted to find the applicable flow-sheet for the process considering the preliminary and final concentration tests for the production of iron concentrate to be sintered directly. The final concentration tests were done on the whole sample in different size fractions starting from coarse to the fine in order to produce concetrates in stages. Araş.Gör.,1.T.Ü.Maden Fakültesi,Maden Bölümü,Maslak-lstanbul Doç.Dr., » Prof.Dr., »» ****Doç.Dr., 379 1. GİRİŞ İzabeye elverişli olabilmesi için demir cevherlerinin bazı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip olması gerekmektedir. Aranan fiziksel özellikler daha çok cevher tanelerinin boyut ve mukavemetleri ile, kimyasal özellikler ise esas olarak Fe, P ve alkali (Na 2 0+K 2 0) içerikleri ile bağıntılıdır. Demir cevherlerinde önem taşıyan Fe, P ve alkali içerikleri için belirlenen limitler, izabe sonrası işlemlerde uygulanan yöntemlerle ilgili olarak değişmektedir. Fe içeriğinde tespit edilen alt sınır daha çok ekonomik nedenlere dayalıdır. Dünyadaki uygulamalarda %50 olarak belirlenmiştir. Ancak, son yıllarda yüksek Fe içerikli demir konsantreleri ekonomik önem kazanmış olup, %68 ve daha fazla Fe içeren konsantre üretimlerine doğru hızlı bir eğilim görülmektedir. Fosfor içeriğindeki sınır pik'ten çelik yapımına geçişte uygulanan yönteme bağlıdır. Ülkemizde uygulanan yöntemler için yüksek fırına beslenen cevher veya konsantrede fosfor içeriğinin %0.1'i geçmemesi gerekmektedir. Alkali oranı, yüksek fırındaki çalışma koşullarına etkisi yönünden önem taşımakta olup, %0,35'in altında olması istenmektedir. Cevherler üzerinde yapılan kimyasal analizler sonucunda numunenin %1,72 (Na? 0+K 2 0), %0,l P ve %41,50 Fe saptanmıştır. 380 Bu veriler dikkate alındığında ülkemizdeki demir-çelik endüstrisinin koşulları uyarınca Hekimhan-Karakuz yöresi demir cevherini zenginleştirme gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Bu gereksinimden hareket ederek yapılan ve bu çalışmada yer alan zenginleştirme çalışmalarında bir taraftan cevherin alkali içeriğini %0,35'in altına indirmek, diğer taraftan da Fe içeriğini en az kayıpla en yüksek düzeye çıkarmak amacı güdülmüştür. Tuvenan cevherin P içeriği kabul edilebilir değerde olduğu için, çalışmalarımızda değerlendirme dışında bırakılmıştır. 2. MATERYAL VE YÖNTEM 2.1. Deneylerde Kullanılan Materyal Deneyler, tamamı 100 mm boyutu altında bulunan ve yaklaşık 1 ton civarında olan temsili numune üzerinde yapılmıştır. Deneylere esas olan numunenin tam kimyasal analizi sonuçları ÇİZELGE l'de verilmıştir. ÇİZELGE 1. Hekimhan-Karakuz Demir Cevherinin Tam Kimyasal Analiz Sonuçları Fe Sı0? Madde A Mn MgO CaO Na 2 0 K 2 0 P S Ti0 2 Kızdırma Kaybı (400 C) % Tuvenan cevherin parça boyut dağılımı ile boyuta göre Fe dağılım sonuçları ise ÇİZELGE 2'de izlenmektedir. 381 ÇİZELGE 2. Tuvenan Cevherin Parça Boyutu ve Boyuta Fe Dağılım Sonuçları. Göre ,5 46,46 56, ,2 44,77 6, , Deney sonuçlarından görülebileceği üzere, küçüldükçe, az da olsa Fe içeriği düşmektedir. parça.boyutu Cevher üzerinde yapılan mineralojik incelemeler, ana demir minerallerinin götit, limonit, hematit, martit ve manyetit olduğunu; gang minerallerinin ise çeşitli silis bileşikleri ile kalsit ve bant'den oluştuğunu göstermiştir. Alkaliler ise albit, mikrolin, muskovit ve sanidin halinde bulunmaktadır Deneylerde Kullanılan Yöntemler Cevheri oluşturan ana demir minerallerinden hematit 5,3 gr/cm 3 ; manyetit 5,2 gr/cm 3, götıt 4,4 gr/cm 3 ve limonit 3,8 gr/cm 3 özgül ağırlığına sahip olup; bu mineraller ile gang mineralleri arasında önemli düzeyde özgül ağırlık farkı mevcuttur. Ayrıca sözkonusu olan demir minerallerinin manyetik duyarlılıkları diğer minerallere oranla çok yüksektir. 382 Ayrılması istenen minerallerin gerek özgül ağırlıkları gerekse manyetik duyarlıkları arasında yeterli ölçüde farklılık bulunuşu, özgül ağırlık farkına göre ayırma, gravite ayırması ve manyetik ayırma yöntemlerinin Karakuz cevheri için uygun olacağını göstermektedir. Yapılan bütün zenginleştirme deneylerinde bu yöntemler esas alınmıştır. Cevher Hazırlama'da boyut küçültme işlemleri masraflı olduğundan bu işlemlere gerektiği ölçüde başvurulması ekonomik olmaaaktadir. Bu husus Karakuz cevherlerinin zengınleştirilmesinde de gözönünde tutulmuş, zenginleştirmenin tamamen veya kısmen iri boyutlarda sağlanabilmesi üzerinde durulmuştur. Bu amaçla gravite ve manyetik ayırma deneylerine 30 mm boyutundan itibaren başlanmış ve çalışmalar gittikçe küçülen tane boyutlarında sürdürülmüştür. 3. UYGULANAN ÖN DENEYLER Karakuz cevherinin 30 mm'den başlayarak 0,5 mm'ye kadar çeşitli tane boyutlarında yapılan manyetik ve gravite ayırma deneyleri ile uygulanan flotasyon deneylerinden edinilen bilgiler şu şekilde özetlenebilir. 1) Karakuz cevherinden sadece kırma-eleme ile iri boyutlarda bir ön konsantre kazanılması veya temiz, bir artığın atılması mümkün görülmemektedir. 2) Deneylerin yapıldığı tane boyutlarında gravite ayırması ve manyetik ayırma yöntemleri birbirine yakın sonuçlar vermekte ise de, 1 mm altındaki zenginleştirmelerde manyetik ayırmanın metal kazanma verimi açısından daha ıyı sonuçlar verdiği görülmektedir. 3) Gravite ve manyetik ayırma deneyleri neticesinde iri boyutlarda (30 mm ve 6 mm altında) %57-58 Fe içeren ve ince boyutlarda (1 mm ve 0,5 mm altında) %60-62 Fe içeren demir konsantrelerinin kabul edilebilir metal verimleriyle elde 383 edilebileceği görülmektedir. Kabul edilebilir verimlerle daha yüksek Fe içeriğinde konsantrelerin üretılememesinin nedeni, cevher içindeki demir mıneralerinin büyük bir çoğunluğunun götit ve limonit'den oluşmasıdır. Bu durum mineralojik etüdlerden ve 38 mikron altında yapılan zengınleştırılme çalışmalarından saptanmıştır. 4) Cevher üzerinde yapılan flotasyon çalışmalarından olumlu sonuçlar alınamadığı görülmektedir, şlamm bulunuşu flotasyonu menfi yönde etkilemektedir. Deneyler sırasında şlamm kontrol altında tutulması mümkün görülmemiştir. Şlamsız yapılan deneylerdede Fe içeriği maksimum %53 civarına çıkarılabilmiş ve Fe metal verimi %15 gibi çok düşük bir değerde kalmıştır. Şlamda demir kaybı çok yüksek olup, %50 civarındadır. 4. KADEMELİ ZENGİNLEŞTİRME DENEYLERİ Karakuz cevheri ile yapılan ön deneyler, bu cevherden iri boyutlarda da arzu edilen içerikte demir konsantreleri elde edilebileceğini kanıtlamıştır. Ön deneylerin verdiği sonuçların ışığında, en uygun proses akım şemasının tesbıti için, doğrudan sinterlik konsantre veya daha iri boyutlardan başlayarak kademeli konsantre üreten proseslere ait ön çalışmalar numunenin tümü üzerinde ve çeşitli boyutlarda yapılmıştır Boyutu -6 +0,1 mm Arasında Olan Cevhere Uygulanan Kademeli Zenginleştirme Deneyleri Doğrudan sinterlik konsantre eldesi olanaklarını araştırmak amacıyla, cevherin boyutu 6 mm'nin altına indirilmiş v -6 +0,1 mm boyut aralığında kademeli zenginleştirme de-.yleri yapılmıştır. 384 Boyutu 6 mm altında olan cevher 1 mm açıklıklı elekten elenmiş ve mm boyut aralığına jig ile zenginleştirme uygulanmış; konsantre ile artık elde edilmiştir. Daha sonraki aşamada artık merdaneli kırıcıda 1 mm'nin altına indirilerek -6 mm boyutundaki tuvenandan üretilen ^ mm malzeme ile birleştirilmiştir. Boyutu 1 mm altında olan bu malzeme 0,1 mm açıklıklı elekten elenmiş ve -1 +0,1 mm boyut aralığındaki malzeme ile manyetik ayırma deneyleri yapılmıştır. Laboratuvar tipi jig ve endüı silindirli, yüksek alan şiddetli kuru manyetik ayırıcıda yapılan deneylerin sonuçları ÇİZELGE 3'de verilmiştir. Deney sonuçlarından da görülebileceği gibi, %57,42 Fe içeren konsantre %68 metal kazanma verimiyle üretilebilmektedir. Elde edilen bu sinterlik konsantrenin tam kimyasal analiz sonuçları ÇİZELGE 4'te verilmiştir. ÇİZELGE 3. Tamamı 6 mm Altına İndirilen Cevherden, Sinterlik Konsantre Üretmeye Yönelik Yapılan Deneylerin Sonuçları. Ayırmaya Giren Numune Ürünler Miktar % Fe, % İçerik Verim Girene Göre Miktar % Verim % mm (Jig ile zenginleştirme) KONSANTRE ÖN ARTIK 57,3 42,7 57,01 28,49 44,83 72,66 27,14 38,7 53, ,1 mm boyut grubu ile ön artık numunesi beraberliği (Manyetik Ay.) KONSANTRE NİHAİ ARTIK 24,20 75,8 59,00 26,02 34,00 42,01 57,99 10,0 31,3 14,32 19,76-0,1 mm 25,50 20,0 12, ÇİZELGE 4. Boyutu -6 +0,1 mm Arasında Olan Demir Konsantresinin Tam Kimyasal Analız Sonuçları. Madde Fe SiOj. A CaO Mn MgO TiO z S Na 2 0 K 2 0 P Kızdırma Kaybı İçerik (%) 57,20 9,43 2,55 0,11 Eser 0,31 0,08 0,36 0,22 0,11 0,07 4, Boyutu -30 mm Altında Olan Cevhere Uygulanan Kademeli Zenginleştirme Deneyleri Boyutu 30 mm'nin altına indirilen cevher, 6 mm, 1 mm ve 0,1 mm açıkjıklı eleklerden elendikten sonra mm boyut aralığına ağır ortam ile zenginleştirme, mm boyut aralığına jig ile zenginleştirme, -1 +0,1 mm boyut aralığına da yüksek alan şiddetli manyetik ayırma ile zenginleştirme uygulanmıştır. Bu uygulama sırasında elde edilen ırı artıklar bir alt boyutun altına indirilmiş ve tuvenandan elde edilen malzemelerle birleştirilerek zenginleştirilmeye tabı tutulmuşlardır. ( mm boyut aralığında üretilen aıtık, 6 mm' nın altına kırıldıktan sonra mm boyut aralığındakı tuvenan ile birlikte jige beslenmiştir). En son aşamada, -0,1 mm tuvenan ile boyutu 0,1 mm altına indirilen manyetik olmayan ürün (artık) birleştirilerek 0,044 mm altına öğütülmüş ve yüksek alan şiddetli yaş manye- 386 tik ayırıcı üemanyetık ayırma deneyi yapılmıştır. Bu ayırmadan elde edilen artık ise nihai artık olarak değerlendirilmiştir. Yukarıda belirtilen kademeli zenginleştirme ait sonuçlar ÇİZELGE 5'de verilmiştir. deneylerine ÇİZELGE 5. Tamamı 30 mm Altına indirilen Cevherden Kademeli Konsantre Üretmeye Yönelik Yapılan Deneylerin Sonuçları. Ayırmaya Giren Numune Ürünler Miktar % Fe, % içerik Verim Girene Göre Miktar % Verim % mm, (Ağır Ortam İle Zenginleştirme) KONSANTRE ARTIK 1 33,0 67,0 57,80 40,55 46,24 41,25 58, ,80 33, mm (Jig ile Zenginleştirme) KONSANTRE ARTIK 2 24,9 75,1 58,20 34,63 40,50 35,78 64, ,60 17, ,1 mm (Manyetik Ayırma İle Zenginleştirme) KONSANTRE ARTIK 3 18,09 81, ,15 29,69 35,20 30,91 69,09 0 8,50 12,02-0,004 mm (Manyetik Ayırma İle Zenginleştirme) KONSANTRE NİHAİ ARTIK 15,16 84, ,50 23,01 29,15 33,03 66,97 0 8,20 45, ,24 24,82 0 Tamamı 30 mm altına indirilmiş cevherden kademeli konsantre üretmeye yönelik yapılan deneyler sonucunda, mm boyut aralığında %57,80 Fe içeren konsantre %33,7 metal kazanma verimiyle, -6 +0,1 mm boyut aralığında %59 Fe içeren konsantre %29,25 metal kazanma verimiyle ve -0,044 mm boyu- 387 tunda %63,5 Fe içeren konsantre %12,24 metal kazanma verimiyle üretilmektedir. Elde edilen konsantrelerdeki alkali içeriği (Na K 2 0) genellikle %0,25'in altında bulunmaktadır. 5. KARAKUZ DEMİR CEVHERİNE UYGULANABİLECEK ZENGİNLEŞTİRME PROSESLERİ Cevhere farklı iki boyutun altında kademeli zenginleştirme uygulanması sonucu elde edilen verilerin ışığı altında Karakuz demir cevheri için iki farklı zenginleştirme prosesi önerilebilir. Bu prosesler hakkında kesin verilerin elde edilmesi, ancak pilot çapta deneyler ile mümkün- olabilecektir. Karakuz cevherine ait Şekil l'de verilen akım şemasında, direkt olarak sinterlik konsantre üretimi ( mm boyut aralığında) hedef alınmıştır. Şekil 2'de ise, kademeli olarak konsantre üretimi hedeflenmiştir. 6. GENEL SONUÇLAR Hekimhan-Karakuz demir cevheri ile yapılan laboratuvar zenginleştirme deneylerinden edinilen bilgiler aşağıda özetlenmiştir. 1. Tamamı 6 mm altına indirilmiş Karakuz demir cevherinden -6 +0,1 mm boyut aralığında sinterlik konsantıe üretmeye yönelik olarak yapılan deneyler sonucunda, %57,42 Fe ıçeıen konsantrenin %68 metal kazanma verımıyle üretilebileceği anlaşılmıştır. 2. Tamamı 30 mm altına indirilmiş Karakuz demir cevherinden kademeli konsantre üretmeye yönelik olarak yapılan deneyler sonucunda, mm boyut aralığında %57,80 Fe içeren konsantre %33,70 metal kazanma verımıyle, -6 +0,1 mm 388 ŞEKİL 1. Sinterlik Konsantre Üreten Proses Akım Şeması. boyut aralığında %59 Fe içeren konsantre, %29,25 metal kazanma verimiyle ve -0,044 mm boyutunda %63,5 Fe içeren konsantre %12,24 metal kazanma verimiyle üretilebileceği anlaşılmaktadır mm boyut aralığında elde edilen konsantre sinterlık konsantre olarak kabul edilecek olursa, ,1 mm boyut aralığında %58,35 Fe içeren sinterlik konsantre %63 metal kurtarma verimiyle üretilebilecektir ,1 mm boyut aralığında üretilen sinterlik konsantre ile -0,044 mm boyutunda üretilen peletlik konsantre beraberce değerlendirilecek olursa, prosesin toplam metal kazanma verimi %75 civarında olmaktadır. 3. Karakuz cevherine uygulanan ön zenginleştirme deney-, leri ile ön deneylerden ortaya çıkan iki ayrı prosese ait çalışmalarından, Karakuz cevherinden süper konsantre özelliğinde bir konsantre üretiminin mümkün olmadığı ortaya çıkmaktadır. Ortalama %57-58 Fe içeren sinterlik konsantreler elde edilebilmektedir. 44 mikron altında yapılan ve peletlik konsantre niteliğinde konsantre üretimini hedef alan deneylerde ise, %63,5 Fe içeren konsantre üretilebilmektedir. Bu Fe içeriğindeki konsantre, peletleme için uygun nitelikte değildir. Cevherin ana demir minerallerinin götit ve limonit olması, süper konsantre niteliğinde yüksek Fe içerikli konsantrelerin üretilmesini engellemektedir. 4. %57 dolayında demir içeren zengin cevher ile de yapılan zenginleştirme deneylerinde de ancak %62-63 Fe içeren konsantreler, ortalama %50 metal kazanma verimiyle elde edilebilmiştir. 391 Bu veriler, % Fe içeren fakir cevherden elde edilen bulguları doğrular mahiyettedir. 5. Zenginleştirme deneyleri sonucunda elde edilen konsantrelerdeki Fe içeriğinin 500 C da uygulanan ısıl işlem ile % 2 civarında arttığı saptanmıştır. 6. Karakuz cevherinde ortalama % 1.72 olan alkali içeriği (Na-+ ICO ),üretilen konsantrelerde % civarına düşürülmektedir. Bu alkali içeriği,yüksek fırındaki çalışma koşullarına etkisi yönünden kabul edilebilir bir değerdir. KAYNAKLAR ; Hekimhan Karakuz Demir Yataklarının Değerlendirilmesi,Aramaların Yönlendirilmesi ve ön teknolojinin İncelenmesi Projesi ,1.T.Ü Rektörlüğü,Yerbilmleri ve Yeraltı Kaynakları Uygulama Araştırma Merkezi (Yayınlanmış Rapor ). 2.ATEŞ0K G.,ve YALÇIN T., 1979 ; Demir Cevherlerinin Zenginleştirilmesi .Madene ilik Dergisi,S ; Engineering and Mining Journal,S.79 4.FUERSTENAU M.C.,1967 ; Selective Flotation of Iron Oxide Trans, AIME,June.S.200 5,1978 ; Mining Engineering,March,S
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks