Please download to get full document.

View again

of 18
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

Bosna_Hersek'Te Türkçe Basını Muallim - Sibel Bayram

Category:

Documents

Publish on:

Views: 0 | Pages: 18

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
Bosna_Hersek'te Türkçe Basını Muallim - Sibel Bayram
Transcript
  A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 57 , ERZURUM 2016, 1791-1808 BOSNA- HERSEK’TE TÜRKÇE BASIN: MUALLİM  Sibel BAYRAM   Öz   Tarih boyunca Balkanlarda siyaset, din, millet, dil ve kimlik konularında karmaşa yaşanmış, dönem dönem yaşanan bu karmaşa Balkan coğrafyasındaki bireysel ve toplumsal kimliği etkilemiştir. Çatışmalar daha çok millet ve din ekseninde baş göstermiştir. Sürekli değişimin yaşandığı Bosna- Hersek’te Avusturya -Macaristan D önemi kısa olmakla birlikte önemli  bir iz bırakmıştır. Boşnakların hazırlıksız yakalandıkları    bu dönem , şaşkınlık duydukları ,  bir süre boşluk yaşadıkları bir dönemdir. Uzun yüzyıllar boyunca Osmanlı hâkimiyetinin görüldüğü bu topraklarda, 1878 yılında Berlin A ntlaşması’nın imzalanmasıyla Osmanlının Balkanlardaki hâkimiyeti sona ermiştir. Boşnak/Müslümanlar, şaşkınlıkla karşıladıkları Avusturya -Macaristan D önemi için farklı formüller bulmaya çalışmışlardır. Bu formüllerden biri de basın olmuştur. Arap harfleriyle yayımlanan Boşnakça metinlerin , aslında Avusturya-Macaristan D önemi’nde Boşnak kimliğini korumak, halka toplumsal bilin ci aşılamak için birer araç olarak kullanıldığı görülür.  Avusturya-Macaristan D önemi’nde kimlik bilincini aşılamada önemli rol oynayan Muallim gazetesi Hacı  Mehmed Cemaleddun Čaušević   ’in isteği üzerine Cemiyet - i İlmiyye ' nin kurul toplantısında görüşülmüş ve basılmaya  başlanmıştır. Derneğin sözcülüğünü yapan Muallim gazetesinin,   özellikle imamların, muallimlerin ihtiyaçlarını karşılamak, dönemin eğitim  problemlerini anlatmak ve en önemlisi dinî   eğitim vermek için yola çıkıldığı her sayıda belirtilmiştir. Yaklaşık üç yıl yayımlanan Muallim, daha sonra Misbah gazetesi ile birleşerek Yeni Misbah adıyla basılmaya devam etmiştir. Boşnakça metinler ağırlıklı olmakla beraber gazetede yer alan Türkçe metinler dönemin fikri yapısını algılanmasında önemli belgeler ola rak ortaya çıkmaktadır. Alhamiyado edebiyatı - Arap harfleriyle yaratılan Boşnakça edebiyat- döneminde varlık gösteren Muallim gazetesinde bulunan tüm   Türkçe metinleri çalışmamızda yayımlayarak dönemin kültürel, fikrî   değişimini göstermeye çalıştık.   Anahtar Sözcükler :  Alhamiyado, Muallim, Cemiyet- i İlmiyye, Bosančica .  TURKISH PRESS IN BOSNIA AND HERZGOVINA: MUALLIM Abstract   Historically, there has been a choes in the fields of Balkan politics, religion, nationality, language and identity and this chaos from time to time affected the individual and collective identity in this geography. The conflict in the Balkans happened about notions of nationality and religion. It has had  perpetual change in this lands and one of the this changes was The Austro-Hungarian era in Bosnia and Herzegovina. It is a period which Bosnians are  blindsided, feel the surprise and live in space for a while. For long centuries, these lands have seen the Ottoman dominance, Ottoman dominance in the    Yrd. Doç. Dr.; Düzce Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, sibelbayram02@hotmail.com.   1792 * TAED   57 Sibel BAYRAM Balkans ended with the Agreement on Berlin in 1878. Bosnian/Muslims try to find a way for this new era they are blindsided. One of the recipe is to  broadcast Bosnian using the Arabic scripts. Press with Arabic scripts virtually have used as facility to instill the social consciousness, to protect the Bosnian identity in the Austro-Hungarian era.   In the Austro-Hungarian era, Muallim journal which figured to instill the identity consicousness was discussed in the assembly meeting of Cemiyet-i Ilmiye (Religious Scholars ’  Association) and began to be pressed at the request of Haji Mehmed Cemaleddun Čaušević. It was exlplained that Muallim, represented of Asssociation, especially provides imams and masters, to commentate the educational problems of the period and the most important to supply the religion education in the each volume. Muallim is  published abouth three years. Then, it proceeds to press named New Misbah integrating with the Misbah journal. We encounter Turkish texts and mainly Bosnian texts which figure in the journal as important documents to perceive the mental construction of the period. In our study, we aimed to suggest cultural and mental change of the period publishing the Turkish texts in our study which has occured Muallim journal which is admirable of Alhamiyado Literature- Bosnian literature written with Arabic letters.   Keywords:  Alhamiyado, Muallim, Cemiyet- i Ilmiyye, Bosančica.   Giriş   Bosna- Hersek topraklarında Osmanlı D önemi’nden önce Bosna Kiril alfabesi denilen alfabe yaygın olarak kullanıldı. Daha sonra Ćiro Truhelka   adlı Hırvat tarihçi tarafından  bu alfabe için “Bosančica”   terimi kullanılmıştır. Bo ş nak gelene ğ inde “ kad ı n yaz ı s ı”  olarak adland ı r  ı lan Bo ş nak Kiril alfabesini Orta Ç a ğ’ da Bosnal ı  ban ve krallar  ı n yan ı  s ı ra Bosna Kilisesi mensuplar  ı , Ortodokslar ve Katolikler daha sonra da Bosnal ı   Müslümanlardan oluş an feodal soylular kullanm ış lard ı r. Bo ş nak Kiril alfabesi ile yaz ı lm ış  en eski belgenin Ban Kulin ’ in 1189 y ı l ı nda Ragusa Prensi Krva ş’ a yazd ığı  mektup oldu ğu düşünülmektedir. Osmanlının bu toprakları fethetmesinden sonra Bosnalı Müslümanlar, bu alfabe yerine Arap harflerini kullanmaya başladılar. Tüm Müslümanları n ibadette kulland ı klar  ı  temel ve tek dille alfabe olan Arapça, İslam dünyası  genelinde mekteplerde (ilkokullarda) zorunlu olarak okutuldu. Tarih boyunca İ slam ’ı  kabul eden milletlerin hemen hepsi yaz ı da kendi dillerini kullanm ış,  ayn ı  zamanda Arap alfabesini de kendi dillerinin fonetik yap ı s ı na uydurmu ş lard ı r. Bosnalılar da Arap alfabesini kendi dillerine uyarlamışlardı r. Arap harflerinin kullanımı, Boşnak e debiyatı açısından yeni bir dönem başlattı. Bir yandan Arap harf  leriyle Boşnakça metinler yazılırken   diğer taraftan da Arapça, Türkçe, Farsça yaygınlaştı. Çünkü Doğu dillerinde yazmak Boşnak şairler, yazarlar arasında prestij olarak görülüyordu. Bu durum eğitim - öğretim dilini de etkiledi: “ Bosna- Hersek’ in Avusturya-  Bosna- Hersek’te Türkçe Basın: Muallim   TAED 57* 1793   Macaristan tarafından işgal edildiği yı l (1878), bu eyalette 434 ilkokul, 43 medrese, 12 sanat okulu ve birçok lise, askeri idadi, öğretmen okulu bulunmaktaydı . Çoğu İslam toplumu tarafından yönetilen bu okullarda öğrenim Türkçe ve Arapça olarak yapılırdı. Bu durum  bölgenin diğer halklarından farklı bir dil ve edebiyatın oluşması için zemin oluşturur    ”   (Daşcıoğlu, 2006, s. 66). Bu dönemde kültür sanat Osmanlının etkisiyle gelişmiş olup Arapça  bilim dili, Farsça sanat, Türkçe ise geniş kitlelere ulaşmak için kullanılmıştır. Boşnaklar, Doğu dilleri yle birlikte Doğu edebiyatlarına, kültürlerine yakınlaşmaya başlamışlardır. “Fehim  Nametak, 1989 yılında yayımladığı kitabında Türkçe yazan 116 Bosna - Hersekli şairden söz etmektedir  ”   (Kaya, 1997, s. 18). Boşnak e debiyatı dört döneme ayrılmaktadır. Osmanlı Dönemi, Avusturya -Macaristan Dönemi, Yugoslavya Krallığı Dönemi ve Yeni Yugoslavya Dönemi’dir. Osmanlı Dönemi de iki döneme ayrılmakta olup bu dönemin en önemli özelliği Doğu dillerinden oluşturulan edebiyatın yanı sıra Arap harfleriyle yazılan “ Alhamiyado ”   edebiyatıdır. Arap, Fars, Türk edebiyatlarının kuvvetli tesiri altında yaratılan bu edebiyat, oldukça uzun bir sürede oluşmuştur. Bu edebiyat 17. yüzyıldan başlayıp 19. yüzyıla kadar örnekler vermiştir. Alhamiyado edebiyatında kullanılan dil halk dilidir. Türkçe eğitim görmüş bu şair ve yazarlar halk dilindeki söyleyişleri Doğu edebiyatlarındaki biçimlerle birleştirmeye kaynaştırmaya   çalışmışlardır. Özellikle Boşnakların kendi dilinde yazmaları gerektiği ifade edilip Boşnakça vurgusu yapılır. Ancak kaynak olarak Doğu edebiyatı örnek alınmaya devam edilir. 1878 - 1918 yılları arasında yayımlanan gazetelerde ana dilde eğitimin öneminden bahsedilir. 1908 - 1910 yılları arasında yayımlanan Tarik gazetesinin ilk sayısındaki baş yazısında da “Sevgili Kardeşler”  (Draga Braćo) diye okura seslenildiği    bir Boşnak çocuğun önce kendi dilini iyi bilmesi, dini bilgileri kendi dilinde öğrendikten sonra Türkçe, Arapça dillerini öğrenmesi gerektiği belirtir (Tarik, I/1908, s. I, 2). Ana dilin vurgulanmasında dönemin milliyetçi düşüncelerinin etkili olduğu görülür. Bu mill î   uyanışın   sekiz temel kaynağı vardı: (1) 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Balkan ülkelerinde ticaret ve imalat ile uğraşan bir burjuva sınıfının ortaya çıkması. (2) Toprak beylerinin (özel çiftlik sahipleri) Osmanlı merkezi yönetimi karşısında güçlenmesi. (3) Zengin aile çocuklarının Batı Avrupa üniversitelerinde eğitim görüp milliyetçi ve liberal düşüncelerle tanışmaları. (4) Fransız Devrimi’nin ve ardından Napolyon’un Balkanlar’a milliyetçi ve liberal düşünceleri sokup yayması. (5) 18. ve 19. yüzyıllar boyunca Balkan köylülerinin yoksullaşması ve  1794 * TAED   57 Sibel BAYRAM  bundan dolayı Osmanlı yönetimine tepki gösterip kendi ulus -devletlerini kurmak için mücadeleye girişmeleri. (6) Balkan kiliselerinin ve din adamlarının milliyetçiliği desteklemeleri, yaymaları ve ayrılıkçı hareketlere destek vermeleri. (7) O smanlı merkezi yönetiminin Balkanlar üzerindeki otoritesini yitirmesi ve böylece  bölgede bir otorite boşluğunun ortaya çıkması. (8) Avrupalı büyük güçlerin Balkanlar’a hakim olmaya çalışmaları ve bu amaçla bölgedeki milliyetçi -ay rılıkçı grupları destekleme leri (Sancaktar, 2011, s. 31-32). 1.   Muallim Gazetesinin Künyesi   Arap harfleriyle yayımlanan önemli gazetelerden biri de Muallim’dir. Muallim, Boşnakça, Arapça ve Türkçe metinleri içermektedir. Bununla birlikte Tarik gazetesinde olduğu gibi Boşnakça ön plandadır ve Boşnak kimliği sık sık vurgulanmıştır. Mevludin Dizdarević, Muallim gazetesinin Bosna’da ilk gazete olmadığını, ayrıca kendi zamanında çıkan en uzun gazete de olmadığını ama özel bir yere sahip olduğunu ifade eder. Muallim, entelektüel camiad a yer altındaki bir nehir gibi aktığını zaman zaman öldüğünü zaman zaman da dirildiğini  belirtir. Buna da Muallim’in yerine benzer Yeni Misbah’ın çıktığını, sonrasında da 1990 -1998 yıllarında benzer formda olan El Hidaja dergisinin çıktığını söyleyerek bu düşüncesini destekler    (Dizdarević, 2010, s. 31). Muallim başlangıçta Boşnaklar’ın Reisulüleması Hacı  Mehmed Cemaleddun Čaušević'e  bağlıdır. Hacı  Mehmed Cemaleddun Čaušević, Tarik gazetesinin de  başyazarıdır. Kendisi, reformist çalışmalarda bulunmuş özellikle ana dilde eğitimi savunmuştur. Tarik kapandıktan altı ay sonra Muallim yayımlanmaya başlar. Gazete, Ekim 1910 yılında yayın hayatına başlayıp Haziran 1913 yılına kadar yayın hayatına devam etmiştir. Cemiyet- i İlmiyye (Džemijjeti - ilmijju) 4 Ağ ustos ’taki ilk yıllık kurul toplantılarında Muallim adıyla bir yayın çıkarma kararı alırlar. “Tako je već na Prvoj redovnoj godišnjoj Skupštini, održanoj 4. augusta 1910. godine, zaključeno da se pokrene javno glasilo Društva pod nazivom Mualim ”   (Hasanovi ć , 2010, s. 108). Gazete, Müslüman -Muallim- İmamlar Derneğinin ( Muslimansko-mualimsko-imamskog društva)   yayın organı olarak çıktı. 1910 - 1913 yılları arasında ayda bir kez olmak üzere yayımlandı. Gazete Boşnakça ve Türkçe metinleri kapsamakta olup Arap ve Latin alfabesiyle Saraybosna’da çıktı. Gazete, ilk yıl, Ekim1910 - Eylül 1911; İkinci yıl, Ekim 1911 - Eylül  1912; üçüncü yıl ise 1 Eylül -Haziran 1913 ta rihleri arasında yayımlanıp başyazarı Zenicalı M uallim Muhamed Seid Serdarević’tir. Matbaa Islamska štamparija  (Hasanovi ć , 2010, s. 109). Gazete on
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks