Please download to get full document.

View again

of 10
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.

33Dunin-Dudkowska (1).pdf

Category:

Documents

Publish on:

Views: 0 | Pages: 10

Extension: PDF | Download: 0

Share
Related documents
Description
A C T A U N I V E R S I T AT I S L O D Z I E N S I S KSZTAŁCENIE POLONISTYCZNE CUDZOZIEMCÓW 21, 2014 NEGOCJOWANIE ZNACZEŃ A PRZEKŁAD Anna Dunin-Dudkowska* TRANSFER KULTUROWY W NAUCZANIU PRZEKŁADU A ROLA NAUCZYCIELA Słowa kluczowe: transfer kulturowy, tłumaczenie/przekład, studia translatoryczne, nauczyciel przekładu, tłumacz Streszczenie. Pod koniec XX wieku w związku z tzw. zwrotem kulturowym w rozwoju te
Transcript
  ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS KSZTAŁCENIE POLONISTYCZNE CUDZOZIEMCÓW 21, 2014 NEGOCJOWANIE ZNACZEŃ A PRZEKŁAD  Anna Dunin-Dudkowska * TRANSFER KULTUROWY W NAUCZANIU PRZEKŁADU A ROLA NAUCZYCIELA   Słowa kluczowe:  transfer kulturowy, tłumaczenie/przekład, studia translatoryczne, nauczyciel  przekładu, tłumacz Streszczenie.  Pod koniec XX wieku w związku z tzw. zwrotem kulturowym w rozwoju teorii  przekładoznawczych tłumacz zaczął być postrzegany jako mediator w komunikacji międzykulturo - wej. W procesie tłumaczenia dokonuje on interpretacji i przeniesienia doświadczeń z kultury źró - dłowej do kultury docelowej. Największą trudnością w działalności translatorskiej jest tłumaczenie elementów nieprzekładalnych, dla których poszukuje się najlepszych ekwiwalentów translacyjnych. W takiej sytuacji każdorazowo tłumacz dokonuje wyboru odpowiednich strategii i technik transla - cyjnych. Wiele problemów powstaje m.in. przy tłumaczeniu terminologii i zjawisk kulturowych funkcjonujących w różnych systemach prawnych, np. nazw spółek kapitałowych, organów zarzą - dzających, umowy spółki. Rolą nauczyciela tłumaczy jest przekazanie informacji realioznawczych i historycznokulturowych, prezentacja wzorców gatunkowych stosownych dokumentów, pokazanie sposobu rozwiązywania trudności translatorskich, kształtowanie wrażliwości w stosunku do zjawisk  pozornie identycznych i wskazanie odpowiednich źródeł informacji na temat kultury i socjokultury omawianych kręgów kulturowych. Przekład (tłumaczenie) 1  odzwierciedla ludzką potrzebę wychodzenia do in - nego i obcego: człowieka, przestrzeni, czasu, światów wyobrażanych i różnie  przeżywanych przez poszczególne jednostki. Jest zjawiskiem złożonym, wy - magającym od tłumacza wielorakich kompetencji: językowej, encyklopedycz - nej, pragmatycznej, retorycznej i kulturowej. Umiejętność tłumaczenia bywa nazywana samodzielną sprawnością językową, wymienianą obok tradycyjnych sprawności słuchania, czytania, mówienia i pisania. Na podyplomowych studiach translatorycznych przygotowuje się do zawodu tłumacza słuchaczy posiadają - cych udokumentowane kompetencje językowe, dostarczając im głównie wiedzy teoretycznej w zakresie przekładu, wiedzy o kulturze i socjokulturze oraz zajęć * adudkowska@interia.pl, Centrum Języka i Kultury Polskiej dla Polonii i Cudzoziemców UMCS, ul. Weteranów 18, 20-038 Lublin. 1 Tradycyjnie uważa się, że tłumaczenie to termin odnoszący się do tekstów użytkowych, zaś  przekład używany jest w odniesieniu do tekstów artystycznych. W praktyce terminy te używane są często zamiennie.  376 Anna Dunin-Dudkowska  praktycznych niezbędnych do nabycia profesjonalnych umiejętności translator  - skich. Uświadomienie uczącym się wagi transferu kulturowego w tłumaczeniu oraz pokazanie istotnych różnic kulturowych pomiędzy społecznościami posługu -  jącymi się odnośnymi językami jest jednym z najważniejszych aspektów naucza - nia przekładu. Powszechnie wiadomo, jak dużo problemów sprawia tłumaczom zastosowanie transferu kulturowego, szczególnie gdy języki, którymi operują, należą do odległych kultur i systemów, np. tłumaczenie tekstów prawnych z ję - zyka polskiego na angielski i odwrotnie, m.in. ze względu na nieprzystawalność systemów prawnych. Teoria przekładu w trakcie swojego rozwoju zmierzała od transferu języko - wego w kierunku transferu kulturowego. Słynne credo Romana Jakobsona, nadal ważne zarówno dla strukturalistów, jak i dekonstrukcjonistów, brzmi: „Porów - nywanie z sobą języków zawsze zakłada konieczność zbadania ich wzajemnej  przekładalności” (Jakobson 1959). Eugene Nida, twórca teorii ekwiwalencji, posił - kując się teorią gramatyki generatywnej Noama Chomsky’ego, mówił o koniecz - ności pokonania barier językowo-kulturowych przez tłumacza w celu przekazania ducha oryginału (Nida 1964). U podstaw tej teorii leży przekonanie, że sens tekstu oryginalnego można przenieść w odmienne języki i kultury, w których tłumacze - nie wywoła takie same uczucia, jak u czytelnika oryginału. Osiągnięciem szkoły niemieckiej, reprezentowanej przez Katharinę Reiss i Hansa Vermeera, jest funk  - cjonalistyczna teoria skoposu (z greckiego: cel, intencja), mówiąca o transferze kulturowym z jednego kręgu językowo-kulturowego do drugiego w kontekście celu tłumaczeniowego. Andre Lefevere i Susan Bassnett to przedstawiciele tzw. zwrotu kulturowego w badaniach nad przekładem. W ich koncepcji „tłumacza i jego dzieło postrzega się przede wszystkim jako mediatorów zaangażowanych w – czy wręcz odpowiedzialnych za – tworzenie obrazu Obcego w procesie ko - munikacji międzykulturowej. Mediacja ta odbywa się w ramach obowiązujących struktur władzy, interesów narodowych, systemów religijnych oraz ekonomii, których działaniu na różnych płaszczyznach podlega sam tłumacz” (Bukowski, Heydel 2009, s. 25). Badacze ci uważali, że przekład, poprzez tzw. „konstrukcję kultury”, wnosi ogromny wkład w tworzenie naszego zinternacjonalizowanego świata (Bassnett 1998). Kontynuacją zwrotu kulturowego była socjologiczna teo - ria przekładu Pierre’a Bourdieu i zaproponowane przez niego kategorie kapitału kulturowego, habitusu, tj. systemu nabytych dyspozycji do określonych sposobów i schematów myślowych, percepcji, oceniania, działania i pola („władzy” – środo - wisko polityczne, i „produkcji kulturowej” –środowisko artystyczno-literacko-in - telektualne) (Bourdieu 1990). Przedstawiciele koncepcji hermeneutycznej także  podkreślali znaczenie spotkania z tym, co obce dla narodowego języka i narodo - wej kultury. Paul Ricoeur twierdzi zaś, że tłumaczenie jest dialogiem z tym, co obce, jest swoistą gościnnością wobec obcego, jest otwarciem na tę obcość i in - ność (Bukowski, Heydel 2009, s. 31). Tekst jest niemy i otwiera się na świat dzię - ki stworzeniu możliwości jego interpretacji (Ricoeur 1989). Tłumacz to niejako  377 Transfer kulturowy w nauczaniu przekładu a rola nauczyciela hybryda powstała „w procesie ciągłego przekraczania granic i interioryzowania doświadczeń obcej kultury i języka”. Dokonuje fuzji dwóch horyzontów kultu - rowych, osobowościowych i językowych w akcie rozumienia tekstu źródłowego i jego reekspresji. Pomimo zacierania się granic kulturowych w coraz bardziej zglobalizowanym świecie, wyraźny ślad kultur widoczny jest w języku utrwalają - cym w skondensowanej formie kulturowe, historyczne, polityczne i ekonomiczne doświadczenia danej społeczności. Według Hansa-Georga Gadamera (Gadamer 2000) przekład służy rozszerzeniu i wzbogacaniu kultury z całym jej zapleczem emocjonalno-intelektualnym i komunikacyjnym. Tekst docelowy, czyli przekład, nie pozostawia czytelników takimi samymi, jak przed nawiązaniem komunikacji z obcym za pośrednictwem tłumacza i jego dzieła (Tokarz 2009, s. 7–12). Prze - kład postrzegany z perspektywy feministycznej i postkolonialnej jest z kolei uwa - żany za zagrożenie i akt przemocy dla kultury skolonizowanej (Spivak 1993). Obecnie najdynamiczniej rozwijające się teorie przekładoznawcze inspirowane są studiami kulturowymi. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się także prze - kład literatury dziecięcej, analizowany głównie pod kątem kulturowym. Najwięcej trudności praktycznych sprawia tłumaczenie nieprzekładalnego, czyli tych elementów, dla których nie ma odpowiedników w języku i kulturze docelowej. W praktyce translatorskiej wyróżniane są dwa podejścia w rozwią - zywaniu tego wyzwania: naturalizacja, polegająca na zastąpieniu brakujących ekwiwalentów elementami kultury docelowej, i egzotyzacja, będąca procesem odwrotnym, tj. zachowaniem elementów obcych w tekście przekładu. Wiążą się one z koncepcją tłumacza widocznego lub niewidocznego w koncepcji Lawren - ce’a Venutiego, z preferencją dla tego pierwszego (Venuti 1997). Przystępując do pracy, tłumacz określa strategię tłumaczenia, mając do wy -  boru pięć możliwości: tłumaczenie wolne, dosłowne (słowo w słowo), literalne (dosłowne z uwzględnieniem reguł gramatycznych), idiomatyczne (transpozy - cyjne) i kalkowane (z użyciem terminów obcych przy istniejących rodzimych). Kolejnym etapem jest rozstrzyganie dylematów dotyczących konkretnych termi - nów, zdań czy fraz, czyli wybór odpowiedniej techniki przekładu. Wyróżniane są dwa typy technik: tłumaczenie bezpośrednie w formie tłumaczenia dosłow - nego, zapożyczenia lub kalki i tłumaczenie niebezpośrednie (okrężne) obejmu -  jące: transpozycję, modulację, adaptację i ekwiwalencję (Lukszyn 1993, Vinay, Darbelnet 1995, Kierzkowska 2002, Barańczak 2004). Inne techniki używane w przypadkach nieprzekładalności obejmują amplikację, denicję, przypisy tłu - macza, wyjaśnienie lub konwersję, tj. znalezienie takiego terminu czy zjawiska, które w umyśle odbiorcy stworzą takie same skojarzenia, jak termin oryginalny (Barańczak 2004). Nieprzetłumaczalne elementy mogą zostać opuszczone lub za - stąpione terminem nieekwiwalentnym lub poddane kompensacji (Kierzkowska 2008, s. 117–123). Pojęcie ekwiwalentu w różnych koncepcjach przekładu ma węższy lub szerszy zakres, jednak jego nadrzędną cechą jest jak największa odpowiedniość  378 Anna Dunin-Dudkowska terminu w języku docelowym dla oznaczenia zjawiska źródłowego. Wyróżnia się rozmaite rodzaje ekwiwalencji, zależnie od odległości kulturowej obu kręgów, w których się obracamy. Użycie odpowiednich terminów ekwiwalentnych wią - że się ze znajomością podobieństw i różnic pomiędzy omawianymi wspólnotami  językowymi (kulturowymi).  Ekwiwalencja naturalna daleka  oznacza termin ko -  jarzący się odbiorcy w sposób najbardziej dla niego naturalny, jako termin funk  - cjonujący w znanym mu systemie języka docelowego. Za przykład mogą posłużyć różnice pomiędzy istotą spółek handlowych w Polsce i w krajach anglosaskich. W polskim systemie prawnym funkcjonują spółki osobowe (jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna) oraz kapitałowe (spółka z ograniczoną odpo - wiedzialnością i spółka akcyjna) (  Kodeks cywilny  1965,  Kodeks spółek handlowych   2000). W kulturze anglosaskiej istnieją spółki osobowe o podobnym charakterze co spółki polskie, ale ze względu na inne kryteria podziału więcej trudności sprawia  przetłumaczenie na angielski nazw polskich spółek kapitałowych. Podstawowa róż - nica pomiędzy spółkami anglosaskimi polega na tym, że jedne są notowane na gieł - dzie papierów wartościowych (  public companies ), a inne nie (  private companies ). Termin  spółka z ograniczoną odpowiedzialnością  w polskim systemie ozna - cza spółkę prawa handlowego o charakterze kapitałowym, wyposażoną w oso -  bowość prawną. Za zobowiązania spółka odpowiada całym swoim majątkiem, a także majątkiem przyszłym, wspólnicy zaś – do wysokości wniesionych wkła - dów. W Wielkiej Brytanii „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” jest spółką „ograniczoną do wysokości udziałów” i może występować jako: ●spółka publiczna (publiczna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) – spółka, której udziały mogą być oferowane publicznie; ●spółka prywatna – czyli taka, która nie jest spółką publiczną; może być ograniczona wartością udziałów lub nieograniczona;   ●spółka zamknięta – prywatna spółka znajdująca się pod kontrolą nie wię - cej niż 5 osób lub rodzin, od której prawo wymaga podziału co najmniej 60% swoich zysków w formie dywidendy (Kierzkowska 2008). Żaden typ spółek brytyjskich nie jest zbieżny z polską spółką z o.o. Z powo - du braku ekwiwalentu denotacyjnego istnieje konieczność utworzenia nowego terminu przy wykorzystaniu ekwiwalencji konotacyjnej: ponieważ ‘ograniczona odpowiedzialność’ to limited liability , zatem polska spółka z o.o. może zostać określona jako limited liability company . W USA wszystkie corporations  są spółkami zarejestrowanymi, z ograni - czoną odpowiedzialnością. Istnieje jednak LLC – niezarejestrowana spółka han - dlowa z ograniczoną odpowiedzialnością wszystkich właścicieli, która zezwala wszystkim swoim udziałowcom uczestniczyć w zarządzaniu rmą i zwykle jest opodatkowana tak samo jak spółka osobowa. Zatem LLC ma zalety spółki jaw - nej i dodatkowo zapewnia swoim udziałowcom ograniczoną odpowiedzialność. Spółka amerykańska nie podlega jednak rejestracji ( unincorporated  ), w prze - ciwieństwie do limited liability corporation , która jest osobą prawną. Różni się
Similar documents
View more...
Tags
Search Related
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks